تست شنوایی‌سنجی OAE

بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیش از پنج درصد از جمعیت جهان با درجاتی از کم‌شنوایی زندگی می‌کنند و بخش قابل‌توجهی از این افراد را نوزادان و کودکان خردسال تشکیل می‌دهند. از آنجا که سه سال نخست زندگی، حساس‌ترین بازه‌ی زمانی برای شکل‌گیری مهارت‌های زبانی و گفتاری است، تشخیص زودهنگام هرگونه اختلال شنوایی اهمیتی حیاتی دارد. یکی از دقیق‌ترین و در عین حال بی‌خطرترین روش‌های ارزیابی عملکرد گوش داخلی، تست شنوایی OAE است.
این آزمایش که در کلینیک‌های تخصصی شنوایی‌سنجی و بخش نوزادان بیمارستان‌ها به‌طور گسترده استفاده می‌شود، می‌تواند در عرض چند دقیقه و بدون هیچ درد یا ناراحتی، اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت سلول‌ های مویی حلزون گوش در اختیار متخصص شنوایی‌ شناسی قرار دهد. برخلاف بسیاری از تست های دیگر شنوایی‌ که به همکاری آگاهانه و پاسخ رفتاری فرد نیاز دارند، تست OAE کاملاً عینی است و به همین دلیل برای نوزادان، کودکان خردسال، سالمندان و حتی افرادی که به هر دلیل قادر به همکاری نیستند، گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شود.
در این مقاله ، به‌طور کامل بررسی می‌کنیم که تست OAE چیست، آزمایش OAE چه انواعی دارد، در چه مواردی کاربرد دارد، مراحل انجام آن چگونه است، چه مزایا و محدودیت‌هایی دارد و تست OAE در نوزادان با چه روندی صورت می‌گیرد. همچنین به پرسش‌های پرتکرار والدین و بیماران درباره‌ی این آزمایش نیز پاسخ خواهیم داد.

تست شنوایی OAE چیست؟

OAE مخفف عبارت Otoacoustic Emissions به معنای «امیشن‌های صوتی گوش» است. برای پاسخ به این پرسش که OAE چیست باید بدانیم این پدیده به صداهای بسیار ضعیفی گفته می‌شود که توسط سلول‌های مویی خارجی در حلزون گوش تولید شده و به سمت بیرون، یعنی به سمت کانال گوش، بازتابانده می‌شوند. این پدیده نخستین‌بار در سال ۱۹۷۸ توسط دیوید کمپ (David Kemp)، پژوهشگر بریتانیایی، کشف و توصیف شد و از آن زمان تاکنون به یکی از ارکان اصلی شنوایی‌شناسی نوین تبدیل شده است.
در حلزون گوش انسان حدود دوازده تا شانزده هزار سلول مویی خارجی وجود دارد که علاوه بر انتقال اطلاعات صوتی، نقش تقویت‌کننده‌ی حلزون را نیز ایفا می‌کنند؛ یعنی با انقباض و انبساط مکانیکی خود، حساسیت و وضوح شنوایی را در برابر صداهای ضعیف افزایش می‌دهند. همین حرکات مکانیکی است که بخشی از انرژی آن به‌صورت صدایی بسیار ضعیف و قابل اندازه‌گیری با میکروفون حساس درون کانال گوش ثبت می‌شود؛ به همین دلیل به OAE گاهی «پژواک گوش» نیز گفته می‌شود.
آزمایش OAE یک روش غربالگری غیرتهاجمی و عینی (Objective) است؛ به این معنا که نیازی به پاسخ رفتاری یا همکاری آگاهانه فرد آزمایش‌شونده ندارد. به همین دلیل این تست گزینه‌ای ایده‌آل برای نوزادان، کودکان خردسال و افرادی است که به هر دلیل قادر به شرکت در تست‌های شنوایی‌سنجی رفتاری نیستند. این ویژگی، تست OAE را به یکی از پرکاربردترین ابزارهای تشخیص زودهنگام کم شنوایی در کودکان تبدیل کرده است. علاوه بر انواع برانگیخته (Evoked OAE) که در ادامه توضیح می‌دهیم، نوع دیگری به نام امیشن خودبه‌خودی (Spontaneous OAE یا SOAE) نیز وجود دارد که بدون نیاز به هیچ محرک صوتی، به‌طور طبیعی از گوش برخی افراد ثبت می‌شود؛ هرچند این نوع به دلیل عدم وجود در همه افراد، کاربرد بالینی گسترده‌ای ندارد.
نکته‌ی مهم این است که تست OAE عملکرد کل مسیر شنوایی را ارزیابی نمی‌کند؛ این آزمون صرفاً سلامت سلول‌های مویی خارجی حلزون و به‌طور غیرمستقیم عملکرد گوش میانی را می‌سنجد. در صورتی که کم‌شنوایی ناشی از آسیب به عصب شنوایی یا مسیرهای عصبی مرکزی باشد، نتیجه‌ی این تست ممکن است طبیعی گزارش شود. به همین دلیل معمولاً تست OAE در کنار سایر روش‌های شنوایی‌سنجی مانند ABR (پاسخ‌های برانگیخته شنوایی ساقه مغز) برای دستیابی به تشخیصی جامع‌تر به کار می‌رود؛ تفاوت اصلی این دو روش در این است که OAE پاسخ آکوستیکی حلزون را می‌سنجد، در حالی که ABR فعالیت الکتریکی عصب شنوایی و ساقه مغز را ثبت می‌کند.

انواع تست شنوایی OAE

دو نوع اصلی تست OAE در عمل بالینی مورد استفاده قرار می‌گیرد که هرکدام کاربردها و ویژگی‌های فنی خاص خود را دارند:

تست DPOAE (Distortion Product OAE)

در روش DPOAE، دو صدای خالص (Pure Tone) با فرکانس‌ های نزدیک به هم معمولاً با نسبت فرکانسی حدود ۱٫۲۲ نسبت به یکدیگر و با شدت ‌های صوتی مشخص (برای مثال ۶۵ و ۵۵ دسی‌بل SPL) به‌طور هم‌زمان به گوش فرستاده می‌شود. تعامل غیرخطی این دو محرک درون حلزون گوش، صدای سومی با فرکانس مشخص (موسوم به محصول اعوجاج) تولید می‌کند که توسط پروب قابل ثبت است.
DPOAE معمولاً در محدوده‌ی فرکانسی وسیعی از حدود ۷۵۰ تا ۸۰۰۰ هرتز اجرا می‌شود و نتیجه‌ی آن در قالب نموداری به نام DP-gram ارائه می‌گردد که وضعیت شنوایی را در هر فرکانس به‌طور جداگانه نشان می‌دهد. به دلیل همین قابلیت ارزیابی فرکانس‌به‌فرکانس، DPOAE اطلاعات دقیق‌تری درباره وضعیت شنوایی در فرکانس‌های مختلف به‌ویژه فرکانس‌های بالا ارائه می‌دهد و برای پایش کم ‌شنوایی ناشی از سر و صدای شغلی یا مسمومیت دارویی گوش (اتوتوکسیسیتی) در بیمارانی که تحت درمان با داروهای شیمی‌درمانی هستند، بسیار کاربردی است.

تست TEOAE (Transient Evoked OAE)

در روش TEOAE، یک محرک صوتی کوتاه و گذرا (مانند کلیک، معمولاً با شدتی حدود ۸۰ دسی‌بل SPL) به گوش ارسال می‌شود و پاسخ حلزون در بازه زمانی بلافاصله پس از محرک در محدوده‌ی فرکانسی تقریبی ۵۰۰ تا ۴۰۰۰ هرتز ثبت می‌گردد. این روش به دلیل سرعت بالا (معمولاً کمتر از دو دقیقه برای هر گوش) و سادگی اجرا، رایج ‌ترین تست غربالگری شنوایی نوزادان در بیمارستان ‌ها و زایشگاه ‌ها محسوب می‌شود.
نتیجه‌ی TEOAE بر اساس دو معیار اصلی یعنی درصد تکرارپذیری پاسخ (Reproducibility) و نسبت سیگنال به نویز (SNR) به‌صورت Pass یا Refer گزارش می‌شود. این روش حساسیت بالایی برای شناسایی کم‌شنوایی خفیف تا متوسط دارد، هرچند نسبت به DPOAE اطلاعات فرکانسی محدودتری در اختیار می‌گذارد و برای پایش دقیق در فرکانس‌های بالا مناسب‌تر نیست.
جدول زیر مقایسه‌ی کلی این دو نوع آزمایش OAE را نشان می‌دهد:

کاربردهای تست شنوایی سنجی OAE

تست OAE در طیف وسیعی از موقعیت‌های بالینی کاربرد دارد؛ در ادامه مهم ‌ترین این کاربرد ها را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کنیم:
• غربالگری شنوایی نوزادان بلافاصله پس از تولد و پیش از ترخیص از بیمارستان، به‌عنوان بخشی از برنامه‌های ملی غربالگری شنوایی نوزادان
• کمک به تشخیص افتراقی محل آسیب شنوایی؛ یعنی مشخص کردن اینکه آیا کم‌شنوایی منشأ حلزونی دارد یا مربوط به عصب شنوایی و مسیرهای عصبی مرکزی است
• پایش دوره‌ای کم‌شنوایی ناشی از داروهای اتوتوکسیک، به‌ویژه در بیماران تحت شیمی‌درمانی با داروهایی مانند سیس‌پلاتین که می‌توانند به سلول‌های مویی حلزون آسیب برسانند
• ارزیابی افرادی که قادر به همکاری در تست‌های رفتاری شنوایی نیستند، مانند کودکان خردسال، افراد دارای اختلالات شناختی یا بیماران بستری در بخش مراقبت‌های ویژه
• کمک به تشخیص و پایش نوروپاتی شنوایی (Auditory Neuropathy)، وضعیتی که در آن سلول‌های مویی سالم‌اند اما انتقال پیام عصبی مختل شده است
• بررسی غیرمستقیم سلامت گوش میانی و شناسایی مشکلاتی مانند وجود مایع پشت پرده‌ی گوش که می‌تواند نتیجه‌ی تست را تحت تأثیر قرار دهد
• پایش دوره‌ای افرادی که در معرض سروصدای شغلی طولانی‌مدت هستند، برای شناسایی زودهنگام آسیب شنوایی ناشی از سروصدا پیش از بروز علائم محسوس
• ارزیابی کمکی در مواردی که به صحت گزارش بیمار از میزان شنوایی خود تردید وجود دارد (شبه‌کم‌شنوایی)
همچنین در برخی موارد، پیش از تجویز سمعک نامرئی یا سایر مدل‌ها مانند سمعک یونیترون، انجام تست OAE به مستندسازی وضعیت پایه‌ی شنوایی بیمار و انتخاب دقیق‌تر نوع سمعک کمک می‌کند.

مراحل انجام تست شنوایی سنجی OAE

تست OAE فرآیندی ساده، سریع و کاملاً بدون درد است که معمولاً به این ترتیب انجام می‌شود:
1. پیش از شروع تست، متخصص شنوایی شناسی با استفاده از دستگاه اتوسکوپ کانال گوش را بررسی می‌کند تا از نبود جرم گوش یا انسداد احتمالی اطمینان حاصل شود، زیرا وجود جرم می‌تواند نتیجه را به ‌اشتباه Refer نشان دهد.
2. فرد آزمایش‌شونده در محیطی ساکت قرار می‌گیرد تا نویز محیطی نتیجه را مخدوش نکند.
3. یک پروب کوچک و نرم، متصل به یک بلندگوی ریز و میکروفون حساس، داخل کانال گوش قرار داده می‌شود.
4. پروب محرک صوتی (کلیک یا دو تن خالص، بسته به نوع تست) را ارسال کرده و پاسخ بازتابی از حلزون گوش را ثبت می‌کند.
5. نرم‌افزار دستگاه داده ‌های ثبت‌شده را تحلیل کرده و با محدوده طبیعی مقایسه می‌کند.
6. نتیجه به‌صورت Pass (طبیعی) یا Refer (نیاز به بررسی و پیگیری بیشتر) گزارش می‌شود و در پرونده‌ی بیمار ثبت می‌گردد.
کل این فرآیند معمولاً چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد و برای انجام آن نیازی به بیهوشی یا آماده‌سازی خاصی نیست. با این حال، عواملی مانند حرکت زیاد فرد، صدای گریه در نوزادان، نویز محیطی بالا و وجود مایع در گوش میانی می‌توانند نتیجه‌ی تست را تحت تأثیر قرار دهند و باعث گزارش Refer در فردی با شنوایی طبیعی شوند؛ به همین دلیل تکرار تست در صورت لزوم، بخش طبیعی و رایج این فرآیند است.

تست OAE در نوزادان چگونه انجام میشود؟

تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی مادرزادی نقش تعیین‌کننده‌ای در رشد گفتار و زبان کودک دارد؛ به همین دلیل تست شنوایی سنجی نوزادان با روش OAE معمولاً ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تولد و پیش از ترخیص از بیمارستان انجام می‌شود. بسیاری از کشورها، از جمله ایران، برنامه‌های غربالگری همگانی شنوایی نوزادان را بر پایه‌ی همین تست طراحی کرده‌اند.
استاندارد بین‌المللی شناخته‌شده در این زمینه با عنوان «قانون ۱-۳-۶» شناخته می‌شود: غربالگری اولیه باید تا پایان ماه اول تولد، تشخیص قطعی در صورت نیاز تا پایان ماه سوم، و آغاز مداخلات توان‌بخشی حداکثر تا پایان ماه ششم زندگی کودک انجام شود. رعایت این بازه‌های زمانی تأثیر مستقیمی بر روند رشد زبانی و شناختی کودکان دارای کم‌شنوایی مادرزادی دارد.
برای انجام تست OAE در نوزادان، معمولاً نوزاد در حالت آرام یا در خواب طبیعی قرار می‌گیرد تا حرکت و صدای گریه در نتیجه اختلال ایجاد نکند. یک پروب کوچک و نرم داخل کانال گوش نوزاد جای‌گذاری می‌شود و در عرض چند دقیقه، بدون هیچ‌گونه درد یا ناراحتی، نتیجه‌ی اولیه در دسترس قرار می‌گیرد. این آزمایش معمولاً به‌صورت دوگوشی و اغلب دو بار—یک بار برای هر گوش—تکرار می‌شود.
برخی نوزادان به دلیل داشتن عوامل خطر بیشتری در معرض کم ‌شنوایی مادرزادی قرار دارند و نیازمند پیگیری دقیق‌تری هستند؛ از جمله نوزادانی که دوره ‌ای در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) بستری بوده‌اند، سابقه‌ی خانوادگی کم‌شنوایی دارند، در معرض عفونت ‌های مادرزادی مانند سیتومگالوویروس قرار گرفته‌اند، داروهای اتوتوکسیک دریافت کرده‌اند یا دارای ناهنجاری‌های ساختاری سر و صورت هستند.
اگر نتیجه‌ی تست در یک یا هر دو گوش «Refer» اعلام شود، این موضوع لزوماً به معنای وجود کم‌شنوایی قطعی نیست و ممکن است ناشی از عواملی مانند وجود مایع یا وِرنیکس در کانال گوش باشد. در این موارد تست پس از چند هفته تکرار می‌شود و در صورت تکرار نتیجه‌ی نامطلوب، نوزاد برای انجام آزمایش‌های تکمیلی مانند ABR به یک کلینیک تخصصی شنوایی سنجی در تهران یا نزدیک ‌ترین مرکز تخصصی به محل زندگی خانواده ارجاع داده می‌شود. مهم‌ترین توصیه به والدین این است که هرگز از پیگیری نوبت‌های بعدی صرف‌نظر نکنند، حتی اگر نوزاد در ظاهر به صداهای محیط واکنش نشان می‌دهد؛ چرا که شناسایی و مداخله‌ی زودهنگام در این مرحله، کلید موفقیت در روند توان‌بخشی شنوایی و گفتاری کودک است

جمع بندی: تست شنوایی سنجی OAE چگونه است

تست شنوایی OAE یکی از دقیق‌ترین، سریع‌ترین و بی‌خطرترین روش‌های ارزیابی سلامت حلزون گوش است که به‌ویژه در غربالگری شنوایی نوزادان جایگاه ویژه‌ای دارد. دو نوع اصلی این آزمایش، یعنی DPOAE و TEOAE، هرکدام کاربردهای تخصصی خود را دارند و در کنار سایر روش‌های شنوایی‌سنجی مانند ABR و ادیومتری رفتاری، تصویری جامع از وضعیت شنوایی فرد ارائه می‌دهند.
اگرچه این آزمایش محدودیت‌ هایی نیز دارد و نمی‌تواند جایگزین ارزیابی کامل شنوایی‌شناسی شود، اما سادگی اجرا، بی‌خطر بودن و سرعت بالای آن، آن را به ابزاری ضروری در برنامه‌های غربالگری همگانی شنوایی نوزادان و پایش دوره‌ای گروه‌های در معرض خطر تبدیل کرده است. اگر برای خود یا فرزندتان به انجام تست OAE یا مشاوره درباره‌ی انتخاب سمعک مناسب نیاز دارید، کارشناسان سمعک پلاس آماده‌ی راهنمایی شما هستند.

سوالات متدوال درباره تست شنوایی سنجی OAE

1-تست OAE مناسب چه کسانی است؟

تست OAE ، برای نوزادان و کودکان و افرادی که امکان همکاری ندارند برای ارزیابی سلامت سلول های حلزون مناسب می باشد.

2-تست OAE برای چه سنی انجام می‌شود؟

تست OAE ، برای نوزادان بدو تولد بیشتر انجام می شود اما محدویت سنی خاصی برای تست OAE ، وجود ندارد.

3-آیا تست OAE برای نوزاد درد دارد؟

خیر ، تست OAE هیچ گونه دردی ندارد.

4-تست OAE چقدر طول می‌کشد؟

تست OAE ، در صورتی که نوزاد خواب باشد و محیط سر و صدا نداشته باشد ، نهایتا 10 دقیقه زمان می برد.

5-نتیجه PASS در تست OAE یعنی چه؟

نتیجه PASS ، در تست OAE به معنی نرمال بودن جواب تست و سلامت سلول های مویی حلزون گوش می باشد.