وبلاگ
آشنایی با انواع کم شنوایی
کم شنوایی یکی از شایعترین اختلالات حسی در جهان است که میتواند در هر سنی، از دوران نوزادی تا سالمندی، رخ دهد و کیفیت زندگی، ارتباطات اجتماعی و حتی سلامت روان فرد را تحت تأثیر قرار دهد. بسیاری از افراد تصور میکنند کمشنوایی فقط یک نوع دارد و همهی راهحلها برای آن یکسان است، در حالی که کمشنوایی طیف بسیار گستردهای دارد و بسته به شدت، محل آسیب و مدتزمان بروز، به روشهای کاملاً متفاوتی تشخیص داده و درمان میشود.
در این مقاله از سمعک پلاس، بهطور کامل با تعریف علمی کمشنوایی، روش تشخیص آن با نوار گوش یا ادیوگرام، طبقهبندی کمشنوایی بر اساس شدت و محل آسیب، و همچنین انواع خاص آن مانند کمشنوایی موقت، یکطرفه و دوطرفه آشنا میشویم. در پایان نیز بررسی میکنیم که در چه شرایطی استفاده از سمعک ضروری است تا با آگاهی کامل، بهترین تصمیم را برای سلامت شنوایی خود یا عزیزانتان بگیرید.
کمشنوایی چیست؟
کمشنوایی (Hearing Loss) به کاهش جزئی یا کامل توانایی شنیدن صداها در یک یا هر دو گوش گفته میشود. برای درک بهتر این پدیده، باید بدانیم صدا چگونه شنیده میشود: امواج صوتی ابتدا وارد گوش خارجی میشوند، سپس پرده گوش و استخوانچههای گوش میانی را به ارتعاش درمیآورند، این ارتعاشات به گوش داخلی یا حلزون منتقل میشوند و در آنجا به سیگنالهای عصبی تبدیل شده و از طریق عصب شنوایی به مغز میرسند تا بهصورت صدا درک شوند. هرگونه اختلال در هر یک از این مراحل میتواند باعث کمشنوایی شود.
بر اساس آمار مراکز معتبر شنواییشناسی، حدود یک نفر از هر هشت نفر در بزرگسالان دچار درجاتی از کمشنوایی است؛ این نسبت در سالمندان بسیار بالاتر میرود، بهطوریکه تقریباً یکسوم افراد بالای ۶۵ سال و نزدیک به نیمی از افراد بالای ۷۵ سال با نوعی کمشنوایی مرتبط با سن دستوپنجه نرم میکنند. کمشنوایی میتواند مادرزادی باشد یا در طول زندگی، به دلیل افزایش سن، قرارگیری در معرض صداهای بلند، عفونت، مصرف برخی داروها یا آسیبهای فیزیکی ایجاد شود.
نوار گوش یا ادیوگرام چیست؟
نوار گوش یا ادیوگرام نموداری است که نتیجهی آزمون شنواییسنجی (Audiometry) را نشان میدهد. برای پاسخ به این سؤال که شنوایی سنجی چیست، باید گفت این آزمون توسط کارشناس شنواییشناسی ادیولوژیست در یک اتاق مخصوص عایق صدا انجام میشود؛ فرد از طریق هدفون صداهایی با فرکانسها و شدتهای مختلف میشنود و با اعلام شنیدن هر صدا، آستانه شنوایی او در هر فرکانس ثبت میشود.
در نمودار ادیوگرام، محور افقی نشاندهنده فرکانس صدا بر حسب هرتز از صداهای بم تا زیر و محور عمودی نشاندهنده شدت صدا بر حسب دسیبل (dB) است. هرچه نقطه ثبتشده در نمودار پایینتر باشد، فرد به صدای بلندتری برای شنیدن آن فرکانس نیاز دارد و در نتیجه کمشنوایی شدیدتری در آن فرکانس دارد. ادیوگرام معمولاً هدایت هوایی شنیدن از طریق گوش خارجی و میانی و هدایت استخوانی شنیدن از طریق ارتعاش استخوان جمجمه که مستقیماً به گوش داخلی میرسد را بهطور جداگانه ثبت میکند و مقایسه این دو، به تشخیص نوع انواع کم شنوایی کمک میکند.
H2 انواع کمشنوایی بر اساس شدت
شدت انواع کم شنوایی ها بر اساس پایینترین شدت صدایی که فرد میتواند بشنود (آستانه شنوایی)، بر حسب دسیبل اندازهگیری و طبقهبندی میشود. جدول زیر انواع کم شنوایی بر اساس شدت را نشان میدهد:
| سطح شدت | آستانه شنوایی (دسیبل) | تأثیر معمول بر شنیدن |
|---|---|---|
| خفیف | ۲۶ تا ۴۰ | دشواری در شنیدن نجوا و صحبتهای آرام، بهخصوص در محیط شلوغ |
| متوسط | ۴۱ تا ۷۰ | دشواری در دنبالکردن مکالمات عادی بدون بلندکردن صدای طرف مقابل |
| شدید | ۷۱ تا ۹۰ | عدم شنیدن گفتار در حالت عادی؛ فقط صداهای بسیار بلند قابل شنیدن است |
| عمیق | بیش از ۹۰ | عدم شنیدن اغلب صداها حتی صداهای بلند؛ اغلب نیاز به ارزیابی برای کاشت حلزون |
کمشنوایی خفیف
در کمشنوایی خفیف، فرد در شنیدن صداهای آرام مانند نجوا یا صدای شخصی که در فاصله دور صحبت میکند، یا در محیطهای شلوغ و پر سروصدا مانند رستوران دچار مشکل میشود. بسیاری از افراد در این مرحله متوجه کمشنوایی خود نمیشوند و آن را به بیتوجهی یا نامفهوم صحبتکردن دیگران نسبت میدهند؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام با نوار گوش اهمیت زیادی دارد.
کمشنوایی متوسط
در این سطح، فرد بدون کمک شنیداری در دنبالکردن مکالمات معمولی، بهویژه در محیطهای پرسروصدا یا هنگام مکالمه تلفنی، دچار مشکل جدی میشود و معمولاً از اطرافیان میخواهد صدای خود را بالاتر ببرند یا جملات را تکرار کنند. اکثر افراد با کمشنوایی متوسط از استفاده سمعک بهرهمند میشوند. معمولا سمعک نامرئی برای کم شنوایی متوسط پاسخگو خواهد بود.
کمشنوایی شدید
در کمشنوایی شدید، فرد نمیتواند گفتار در حد صدای عادی مکالمه را بشنود و تنها قادر به شنیدن صداهای بسیار بلند مانند بوق ماشین یا فریاد است. در این مرحله، استفاده از سمعکهای قدرتمند تقریباً برای برقراری ارتباط کلامی ضروری است و در برخی موارد، همراه با روشهای کمکی مانند خواندن لب توصیه میشود.
کمشنوایی عمیق
کمشنوایی عمیق شدیدترین درجه کمشنوایی است که در آن فرد حتی صداهای بسیار بلند را نیز بهسختی یا اصلاً نمیشنود. در بسیاری از موارد کمشنوایی عمیق، سمعکهای معمولی پاسخگو نیستند و فرد باید توسط متخصص شنواییشناسی برای کاندید بودن کاشت حلزون شنوایی (Cochlear Implant) ارزیابی شود.
از نظر انتخاب برند برای استفاده از سمعک نیز طیف گستردهای از گزینههای اقتصادی تا پیشرفته در دسترس است؛ برای نمونه سمعک AM گزینهای مقرونبهصرفه برای کمشنواییهای خفیف تا شدید و عمیق است.
انواع کمشنوایی بر اساس محل آسیب
علاوه بر شدت، انواع کم شنوایی بر اساس محل آسیب در مسیر شنوایی نیز به سه دسته اصلی تقسیم میشود. تشخیص دقیق محل آسیب، نقش تعیینکنندهای در انتخاب روش درمان (دارویی، جراحی یا سمعک) دارد.
کمشنوایی انتقالی (Conductive Hearing loss)
کمشنوایی انتقالی زمانی رخ میدهد که مشکلی در گوش خارجی یا گوش میانی مانع از انتقال صحیح امواج صوتی به گوش داخلی شود. شایعترین علل آن عبارتاند از تجمع جرم گوش، عفونت گوش میانی و تجمع مایع پشت پرده گوش، پارگی پرده گوش، اُتواسکلروز (سفتشدن استخوانچههای گوش میانی) و ناهنجاریهای مادرزادی . نکته مهم این است که بخش قابل توجهی از کمشنواییهای انتقالی، موقت هستند و با درمان دارویی یا جراحی ساده قابل بهبود کامل یا جزئیاند.
کمشنوایی حسیعصبی (Sensorineural Hearing loss)
کمشنوایی حسیعصبی که به آن SNHL نیز گفته میشود، شایعترین نوع کمشنوایی در بزرگسالان است و به دلیل آسیب به سلولهای مویی حلزون گوش داخلی یا عصب شنوایی ایجاد میشود. مهمترین علل آن عبارتاند از افزایش سن (پیرگوشی)، قرارگیری طولانیمدت در معرض صداهای بلند، عوامل ژنتیکی، برخی داروهای اتوتوکسیک و بیماریهایی مانند منییر. برخلاف کمشنوایی انتقالی، این نوع کمشنوایی معمولاً دائمی است و با دارو یا جراحی قابل بازگشت نیست، اما با سمعک یا در موارد شدید، با کاشت حلزون بهخوبی قابل مدیریت است.
کمشنوایی مختلط (Mixed Hearing loss)
کمشنوایی مختلط ترکیبی از کمشنوایی انتقالی و حسیعصبی است؛ یعنی فرد همزمان در گوش خارجی یا میانی و هم در گوش داخلی یا عصب شنوایی دچار آسیب است. در این نوع کمشنوایی، معمولاً بخش انتقالی با درمان پزشکی قابل بهبود است، اما بخش حسیعصبی باقی میماند و نیاز به سمعک یا سایر روشهای توانبخشی شنوایی دارد.
| ویژگی | انتقالی | حسیعصبی | مختلط |
|---|---|---|---|
| محل آسیب | گوش خارجی/میانی | گوش داخلی/عصب شنوایی | هر دو محل |
| امکان درمان دارویی یا جراحی | ✓ | ✕ | جزئی (✓) |
| ماندگاری | اغلب موقت | معمولاً دائمی | ترکیبی |
| نیاز رایج به سمعک | گاهی | بله، پرکاربردترین کاربرد سمعک | بله |
کمشنوایی موقت چیست؟
کمشنوایی موقت به کاهش شنوایی گفته میشود که پس از برطرفشدن علت زمینهای، بهطور کامل یا تقریباً کامل بهبود مییابد. شایعترین علل کمشنوایی موقت عبارتاند از: تجمع جرم گوش در مجرای گوش خارجی، عفونت گوش میانی (اوتیت مدیا) و تجمع مایع پشت پرده گوش، گرفتگی بینی و گوش ناشی از سرماخوردگی یا آلرژی، تغییرات فشار هوا هنگام پرواز یا غواصی (بارو تروما)، و قرارگیری کوتاهمدت در معرض صدای بسیار بلند که باعث میشود آستانه شنوایی بهطور موقت بالا برود.
نکته مهم این است که کمشنوایی موقت را نباید با کمشنوایی ناگهانی حسیعصبی
(Sudden Sensorineural Hearing Loss)
اشتباه گرفت؛ این حالت اخیر یک اورژانس پزشکی است که در آن کمشنوایی حسیعصبی طی چند ساعت تا چند روز و بدون علت مشخص رخ میدهد و نیاز به مراجعه فوری به متخصص گوش دارد، زیرا هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال بازگشت شنوایی بیشتر است.
کمشنوایی یکطرفه گوش چیست؟
کمشنوایی یکطرفه (Unilateral Hearing Loss) به وضعیتی گفته میشود که فرد در یکی از دو گوش خود دچار کاهش شنوایی است، در حالی که گوش دیگر شنوایی طبیعی یا نزدیک به طبیعی دارد . این نوع کمشنوایی میتواند مادرزادی باشد یا در اثر عواملی مانند عفونتهای ویروسی )مانند اوریون(، ضربه به سر یا گوش، تومورهای عصب شنوایی، بیماری منییر یا کمشنوایی ناگهانی حسیعصبی ایجاد شود.
افراد مبتلا به کمشنوایی یکطرفه معمولاً در تشخیص جهت صدا )لوکالیزاسیون( و شنیدن گفتار در محیطهای شلوغ دچار مشکل میشوند، بهخصوص اگر گوینده در سمت گوش آسیبدیده قرار داشته باشد. برای این افراد، گزینههایی مانند سمعکهای کراس (CROS) که صدا را از سمت گوش ضعیفتر به گوش سالم منتقل میکنند، یا در موارد خاص، سمعکهای استخوانی، میتواند کیفیت شنیدن را بهطور چشمگیری بهبود دهد. در زمین سمعک های کراس ، سمعک سیگنیا می تواند با توجه به تنوع در مدل و قیمت انتخاب مناسبی باشد.
کمشنوایی دو گوشی یا BHL دو طرفه
کمشنوایی دوطرفه یا BHL (Bilateral Hearing Loss) به کاهش شنوایی در هر دو گوش گفته میشود که ممکن است به شکل متقارن (شدت یکسان در هر دو گوش) یا نامتقارن (شدت متفاوت در هر گوش) بروز کند . این نوع کمشنوایی شایعترین الگو در کمشنواییهای ناشی از افزایش سن و قرارگیری طولانیمدت در معرض سروصدای محیط کار است.
در کمشنوایی دوطرفه، معمولاً تجویز سمعک برای هر دو گوش )فیتینگ دوگوشی یا( Binaural توصیه میشود، زیرا شنیدن با دو گوش نسبت به یک گوش، توانایی تشخیص جهت صدا، درک گفتار در محیطهای شلوغ و کیفیت کلی شنیدن را بهطور محسوسی بهبود میبخشد.
برای کدام نوع از کمشنواییها به سمعک احتیاج داریم؟
بهطور کلی، هر فردی که کمشنوایی خفیف تا شدید از نوع حسیعصبی یا مختلط داشته باشد، از تجویز سمعک بهرهمند میشود؛ زیرا این نوع کمشنواییها با دارو یا جراحی قابل بازگشت نیستند. در کمشنواییهای انتقالی، ابتدا معمولاً درمان پزشکی یا جراحی بررسی میشود و در صورتی که علت زمینهای برطرفنشدنی باشد یا فرد کاندید جراحی نباشد، سمعک بهعنوان گزینه مؤثر مطرح میشود. در کمشنوایی عمیق نیز، در صورتی که سمعکهای قدرتمند پاسخگوی نیاز فرد نباشند، ارزیابی برای کاشت حلزون شنوایی انجام میشود.
امروزه انتخاب سمعک تنها به میزان تقویت صدا محدود نمیشود. بسیاری از کاربران بسته به سبک زندگی و نوع کمشنوایی، از یک سمعک هوشمند با قابلیت اتصال بلوتوث، کاهش نویز هوشمند و شارژ باتری استفاده میکنند .در هر صورت، تنها راه قطعی برای فهمیدن اینکه آیا به سمعک نیاز دارید و کدام نوع سمعک برای شدت و نوع کمشنوایی شما مناسب است، انجام آزمون شنواییسنجی )نوار گوش( توسط متخصص است.
جمعبندی: طیف کم شنوایی
کمشنوایی طیف بسیار متنوعی دارد؛ از کمشنوایی موقت ناشی از یک عفونت ساده گوش گرفته تا کمشنوایی حسیعصبی دائمی مرتبط با افزایش سن. شناخت شدت کمشنوایی (خفیف تا عمیق)، محل آسیب (انتقالی، حسیعصبی یا مختلط) و الگوی درگیری (یکطرفه یا دوطرفه)، پایهی هر تصمیم درمانی درستی است. نوار گوش یا ادیوگرام، بهعنوان دقیقترین ابزار تشخیصی، این اطلاعات را در اختیار متخصص قرار میدهد تا بهترین مسیر درمان، از پیگیری پزشکی ساده تا تجویز سمعک یا حتی کاشت حلزون شنوایی، برای هر فرد بهصورت اختصاصی تعیین شود.
اگر خودتان یا یکی از عزیزانتان علائم کمشنوایی مانند نیاز مکرر به تکرار جملات، بالابردن صدای تلویزیون یا دشواری در مکالمات تلفنی را تجربه میکنید، بهتر است هرچه زودتر برای انجام آزمون شنواییسنجی به کلینیک سمعک پلاس مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام، شانس موفقیت درمان و کیفیت زندگی را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
سوالات متدوال درباره انواع کم شنوایی
1-چگونه میتوان کمشنوایی انتقالی را از حسیعصبی تشخیص داد؟
با انجام آزمون های ادیومتری و تمپانومتری می توان نوع کم شنوایی را تشخیص داد.
2-آیا همه انواع کمشنوایی با سمعک بهبود مییابند؟
خیر؛ معمولا اگر کم شنوایی انتقالی باشد و علت آن در گوش خارجی یا میانی باشد معمولا با دارو یا جراحی بهبود می یابد.
3-آیا انواع کمشنوایی قابل پیشگیری هستند؟
بخشی از کم شنوایی ها قابل پیشگیری هستند نه همه ی آن ها . کم شنوایی ناشی از سر و صدای بلند( با قالب ضد صوت) ، عفونت های گوش میانی( درمان به موقع) ، برخی موارد مادر زادی( واکسیناسیون مادر و مراقبت های دوران بارداری) قابل پیشگیری هستند. اما کم شنوایی های ژنتیکی ، پیر گوشی قابل پیشگیری نیستند.
4-چطور شدت کمشنوایی را متوجه شویم؟
با انجام تست های شنوایی سنجی می توان شدت کم شنوایی را تشخیص داد.
5-کدام نوع کمشنوایی نیاز به درمان پزشکی دارد نه فقط سمعک؟
کم شنوایی های انتقالی و مختلط نیاز به درمان پزشکی دارند.