وبلاگ
بیماری منییر گوش ، آیا قابل کنترل است؟
بیماری منییر گوش یکی از شناختهشدهترین اختلالات گوش داخلی است که همزمان بر شنوایی و تعادل فرد تأثیر میگذارد. این بیماری با حملات ناگهانی و غیرقابلپیشبینی سرگیجه ، افت شنوایی، وزوز گوش و احساس پُری در گوش شناخته میشود و معمولاً تنها یک گوش را درگیر میکند. بیماری منییر میتواند در هر سنی بروز کند، اما بیشترین شیوع آن در بازه سنی ۴۰ تا ۶۰ سالگی گزارش شده است. این بیماری ماهیتی مزمن و مادامالعمر دارد و اگرچه درمان قطعی برای آن وجود ندارد، تشخیص زودهنگام و مدیریت صحیح میتواند بهطور چشمگیری از شدت و تکرار حملات بکاهد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد. در این مقاله ، به بررسی علمی و دقیق بیماری منییر، مراحل پیشرفت آن، علائم، علل، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی موجود میپردازیم.
بیماری منییر گوش چیست؟
بیماری منییر گوش یک اختلال نسبتاً نادر در گوش داخلی است که با حملات دورهای سرگیجه شدید همراه است. این بیماری اولینبار در سال ۱۸۶۱ میلادی توسط پزشک فرانسوی، پروسپر منییر، توصیف شد که ارتباط میان تجمع مایع بیشازحد در گوش داخلی و بروز علائم شنوایی-تعادلی را کشف کرد.
گوش داخلی انسان شامل ساختارهایی به نام کانالهای نیمدایرهای و اندامهای اوتولیتی (کیسه اوتریکول و ساکول) است که با مایعی به نام اندولنف پر شدهاند. سلولهای حسی مویی موجود در این ساختارها، اطلاعات مربوط به موقعیت سر و حرکت را به مغز مخابره کرده و نقش کلیدی در حفظ تعادل و تثبیت نگاه هنگام حرکت سر ایفا میکنند. در بیماری منییر، تجمع غیرطبیعی اندولنف در گوش داخلی رخ میدهد که به آن هیدروپس اندولنفاتیک گفته میشود. این افزایش فشار مایع، عملکرد طبیعی سلولهای حسی شنوایی و تعادلی را مختل کرده و منجر به بروز مجموعه علائم مشخصه این بیماری میشود.
بر اساس معیارهای انجمن آمریکایی گوش و حلق و بینی و جراحی سر و گردن ، بیماری منییر «قطعی» زمانی تشخیص داده میشود که فرد حداقل دو حمله خودبهخودی سرگیجه (هر یک بین ۲۰ دقیقه تا ۱۲ ساعت) به همراه افت شنوایی حسی-عصبی با ادیومتری در فرکانسهای پایین تا میانی، و علائم بیماری وزوز گوش یا پری گوش را تجربه کرده باشد.
مراحل بیماری منییر گوش
بیماری منییر گوش معمولاً بهصورت پیشرونده و در طول زمان تغییر میکند. اگرچه سیر بیماری در هر فرد متفاوت است و همه بیماران از تمام مراحل عبور نمیکنند، متخصصان معمولاً پیشرفت بیماری را در قالب چند مرحله توصیفی دستهبندی میکنند:
-مرحله اولیه منییر
در این مرحله، حملات سرگیجه ناگهانی و شدید، همراه با تهوع و استفراغ، شاخص اصلی بیماری هستند. افت شنوایی در این مرحله معمولاً نوسانی است؛ یعنی طی یا پس از حمله، شنوایی گوش درگیر کاهش مییابد اما در فواصل بین حملات به حالت طبیعی یا نزدیک به طبیعی بازمیگردد. ادیوگرام در این مرحله اغلب الگوی افت شنوایی حسی-عصبی در فرکانسهای پایین را نشان میدهد.
در صورتی که کم شنوایی ایجاد شده دائمی باشد ، سمعک فوناک به دلیل تنوع در مدل های مختلف می تواند گزینه خوبی باشد.
-مرحله میانی منییر گوش
در مرحله میانی، اگرچه ممکن است شدت یا تعداد حملات سرگیجه کاهش یابد و بیمار احساس بهبودی کند، اما آسیب شنوایی دائمی از همین مرحله آغاز میشود. افت شنوایی دیگر بهطور کامل بازگشتپذیر نیست و میتواند به فرکانسهای میانی نیز گسترش یابد. برخی بیماران در این مرحله دچار مشکلات خفیف تعادلی بین حملات نیز میشوند.
-مرحله پیشرفته یا انتهایی بیماری منییر
در مرحله پیشرفته، حملات حاد سرگیجه معمولاً کاهش مییابند یا کاملاً متوقف میشوند، اما این کاهش به دلیل آسیب پیشرونده و غیرقابل بازگشت به گیرندههای تعادلی گوش داخلی است. افت شنوایی در این مرحله دائمی، عمیقتر و اغلب در تمام فرکانسها الگوی صاف گسترشیافته است. وزوز گوش میتواند شدیدتر و آزاردهندهتر شود و بسیاری از بیماران دچار عدم تعادل مزمن و افزایش خطر زمینخوردن میشوند.
در صورتی که کم شنوایی ایجاد شده دائمی شده باشد و نیاز به استفاده از سمعک وجود داشته باشد ، معمولا سمعک داخل گوشی توصیه نمی شود زیرا ممکن است کم شنوایی به مرور بدتر شود.
لازم به ذکر است که این مدل چهار یا سهمرحلهای، چارچوبی توصیفی است، نه یک معیار قطعی تشخیصی؛ برخی بیماران ممکن است سالها در یک مرحله باقی بمانند یا الگوی متفاوتی از پیشرفت بیماری را تجربه کنند.
نشانهها و علائم بیماری منییر گوش
بیماری منییر گوش معمولاً با ترکیبی از چهار علامت اصلی شناخته میشود که بهصورت دورهای و ناگهانی بروز میکنند:
• سرگیجه :
احساس چرخش ناگهانی محیط اطراف یا خود فرد که معمولاً بین ۲۰ دقیقه تا ۱۲ ساعت (بهندرت تا ۲۴ ساعت) طول میکشد و اغلب با تهوع، استفراغ و تعریق همراه است.
• افت شنوایی:
در دسته بندی انواع کم شنوایی ، کاهش شنوایی این بیماری از نوع کاهش شنوایی حسی-عصبی که در مراحل اولیه نوسانی است و عمدتاً فرکانسهای پایین را درگیر میکند؛ در ابتدا معمولاً فقط یک گوش را تحت تأثیر قرار میدهد.
• وزوز گوش (تینیتوس):
صدای زنگ، وزوز، خشخش یا غرش در گوش درگیر که ممکن است بین حملات نیز تداوم داشته باشد.
• احساس پری یا فشار در گوش:
حسی از سنگینی یا انسداد در گوش آسیبدیده که اغلب پیش از شروع حمله سرگیجه ظاهر میشود.
علاوه بر این چهار علائم اصلی ، برخی بیماران در مراحل پیشرفتهتر دچار عدم تعادل مزمن بین حملات، یا حملات سقوط میشوند که در آن فرد بدون از دست دادن هوشیاری، ناگهان تعادل خود را از دست میدهد. با توجه به غیرقابلپیشبینی بودن حملات، بسیاری از بیماران دچار اضطراب، استرس و محدودیت در فعالیتهای روزمره نیز میشوند. از آنجا که این علائم با بیماریهای دیگری مانند نوریت دهلیزی، میگرن دهلیزی و برخی تومورهای گوش داخلی مشترک است، مراجعه به متخصص گوش حلق بینی و ارزیابی شنوایی برای تشخیص افتراقی دقیق ضروری است.
علتهای بیماری منییر گوش چیست
علت دقیق بیماری منییر گوش هنوز بهطور کامل شناخته نشده است، اما پژوهشها نشان میدهند که علائم این بیماری با تجمع غیرطبیعی مایع اندولنف در گوش داخلی، یعنی هیدروپس اندولنفاتیک، مرتبط است. با این حال، مشخص نیست که آیا این تجمع مایع علت اصلی بیماری است یا صرفاً پدیدهای همراه آن. بهاحتمال زیاد، بیماری منییر نتیجه ترکیبی از چند عامل زیر است:
• اختلال در تخلیه مایع گوش داخلی: ناشی از انسداد مکانیکی یا تفاوتهای آناتومیک در ساختار کیسه و مجرای اندولنفاتیک.
• بیماریهای خودایمنی: بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید و لوپوس که در آنها سیستم ایمنی بدن بهاشتباه به بافتهای سالم گوش داخلی حمله میکند.
• عفونتهای ویروسی: برخی مطالعات به نقش احتمالی عفونتهای ویروسی پیشین در گوش داخلی اشاره کردهاند.
• زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی: وجود بیماری منییر در بستگان درجهیک، احتمال ابتلا را افزایش میدهد.
از نظر عوامل خطر، این بیماری بیشتر در افراد ۴۰ تا ۶۰ ساله دیده میشود و داشتن سابقه خانوادگی بیماری منییر گوش یا ابتلا به بیماریهای خودایمنی، احتمال بروز آن را افزایش میدهد. عوارض بالقوه این بیماری شامل حملات غیرقابلپیشبینی سرگیجه، افت شنوایی دائمی، افزایش خطر زمینخوردن و آسیبدیدگی، و همچنین اضطراب و استرس مزمن ناشی از غیرقابلپیشبینی بودن علائم است.
چطور بیماری منییر تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیماری منییر بر پایه شرححال بالینی دقیق، معاینه فیزیکی و انجام آزمونهای تخصصی شنوایی و تعادلی صورت میگیرد. طبق معیارهای بالینی، تشخیص معمولاً زمانی مطرح میشود که فرد حداقل دو حمله سرگیجه خودبهخودی (هر یک ۲۰ دقیقه تا ۱۲ ساعت)، افت شنوایی تأییدشده با ارزیابی شنوایی، و وزوز یا احساس پری در گوش را تجربه کرده باشد. از آنجا که علائم منییر گوش با بیماریهای دیگر همپوشانی دارد، پزشک باید سایر تشخیصهای احتمالی را نیز رد کند.
-ارزیابی شنوایی
ادیومتری یا سنجش شنوایی نحوه شنیدن فرد در فرکانسها و شدتهای مختلف صدا را ارزیابی میکند و توانایی تشخیص کلمات را نیز میسنجد. در بیماران مبتلا به منییر، معمولاً افت شنوایی در فرکانسهای پایین یا ترکیبی از فرکانسهای پایین و بالا مشاهده میشود، در حالیکه شنوایی در محدوده میانی ممکن است طبیعی باقی بماند.
-آزمونهای تعادلی
چون بسیاری از بیماران بین حملات به تعادل طبیعی بازمیگردند، ارزیابی دقیق سیستم دهلیزی با آزمونهای تخصصی زیر انجام میشود:
• الکترونیستاگموگرافی (ENG) یا ویدئونیستاگموگرافی (VNG):
بررسی حرکات چشم برای سنجش عملکرد گوش داخلی، شامل آزمون کالریک
• آزمون صندلی چرخان:
ثبت حرکات چشم هنگام چرخش کنترلشده صندلی برای ارزیابی پاسخ گوش داخلی.
• پتانسیل برانگیخته دهلیزی (VEMP):
بررسی پاسخ عضلات گوش داخلی به محرک صوتی.
• پوستوروگرافی دینامیک کامپیوتری (CDP):
ارزیابی توانایی حفظ تعادل بر روی سکوی متحرک با چشمان باز.
• آزمون ویدئویی ایمپالس سر (VHIT):
سنجش هماهنگی حرکات چشم و گوش داخلی در پاسخ به حرکات سریع سر.
• الکتروکوکلئوگرافی (ECoG):
بررسی پاسخ گوش داخلی به صدا که میتواند به شناسایی تجمع مایع در حلزون کمک کند.
در نهایت، ممکن است پزشک برای رد بیماریهای دیگری مانند تومورهای مغزی یا مولتیپل اسکلروزیس، آزمایشهای خون و تصویربرداریهایی مانند سیتیاسکن یا امآرآی را نیز تجویز کند.
روشهای درمان بیماری منییر گوش
در حال حاضر درمان قطعی برای بیماری منییر گوش وجود ندارد و افت شنوایی دائمی ایجادشده قابل بازگشت نیست. با این حال، طیف گستردهای از روشهای درمانی میتوانند شدت و تعداد حملات سرگیجه را کاهش داده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشند. رویکرد درمانی معمولاً بهصورت پلکانی، از مداخلات کمتهاجمی به سمت گزینههای تهاجمیتر، پیش میرود.
درمانهای غیر دارویی بیماری منییر گوش
اولین خط درمان معمولاً شامل تغییرات سبک زندگی و توانبخشی است:
• محدودیت مصرف نمک: کاهش دریافت سدیم به کمتر از ۲٬۳۰۰ میلیگرم در روز و توزیع یکنواخت آن در طول روز میتواند از تجمع مایع اضافی در بدن و گوش داخلی جلوگیری کند.
• محدودیت کافئین، الکل و دخانیات: این مواد در برخی بیماران محرک بروز حملات ورتیگو هستند.
• توانبخشی دهلیزی (VRT): مجموعهای از تمرینات تخصصی که به مغز کمک میکند با استفاده از سایر حسها مانند بینایی و حس عمقی بدن، تعادل را در فواصل بین حملات بازآموزی کند.
• استفاده از سمعک: در گوش مبتلا، سمعک میتواند افت شنوایی را جبران کرده و کیفیت شنیداری بیمار را بهبود بخشد؛ برای انتخاب سمعک مناسب، مشاوره با متخصص شنواییشناسی توصیه میشود.
• ثبت روزانه علائم: یادداشت زمان، شدت و عوامل احتمالی محرک حملات به پزشک در تنظیم برنامه درمانی کمک میکند.
درمان دارویی بیماری منییر
داروها میتوانند هم برای کنترل حاد علائم حین حمله و هم برای کاهش دفعات حملات در درازمدت تجویز شوند:
• داروهای ضد سرگیجه حین حمله: داروهایی مانند مکلیزین برای کاهش احساس چرخش و کمک به تهوع و استفراغ استفاده میشوند.
• داروهای ضد تهوع: داروهایی مانند پرومتازین برای تسکین تهوع و استفراغ حین حمله تجویز میشوند.
• دیورتیکها: با افزایش دفع مایع اضافی بدن، ممکن است فشار مایع گوش داخلی را کاهش دهند.
• بتاهیستین: با بهبود جریان خون در گوش داخلی، به کاهش علائم سرگیجه کمک میکند.
• تزریق داخل گوش میانی: در صورت عدم پاسخ به درمانهای اولیه، پزشک ممکن است تزریق جنتامایسین (آنتیبیوتیکی که بخش سرگیجه گوش داخلی را غیرفعال میکند، با احتمال افت شنوایی بیشتر) یا کورتیکواستروئیدهایی مانند دگزامتازون (با خطر کمتر برای شنوایی) را در مطب انجام دهد.
جراحی برای بیماری منییر
در مواردی که حملات سرگیجه شدید بوده و به سایر درمانها پاسخ نداده باشند، جراحی بهعنوان آخرین گزینه درمانی مطرح میشود:
• جراحی کیسه اندولنفاتیک: کاهش فشار مایع در بخشی از گوش داخلی که مسئول تنظیم سطح مایع است؛ گاهی همراه با کارگذاری لوله تخلیه اضافی.
• لابیرنتکتومی : برداشتن بخشی از گوش داخلی که مسئول سرگیجه است؛ این روش منجر به از دست رفتن کامل شنوایی گوش درگیر میشود و تنها زمانی انجام میشود که شنوایی از قبل بهشدت آسیب دیده یا از دست رفته باشد.
• قطع عصب دهلیزی: قطع جراحی عصبی که اطلاعات تعادلی را از گوش داخلی به مغز منتقل میکند؛ این روش معمولاً شنوایی باقیمانده را حفظ کرده و نیازمند بیهوشی عمومی و بستری یکشبه در بیمارستان است.
انتخاب هر یک از این روشهای درمانی باید با مشورت متخصص گوش و حلق و بینی و بر اساس شدت علائم، وضعیت شنوایی باقیمانده و پاسخ بیمار به درمانهای پیشین صورت گیرد.
جمع بندی
بیماری منییر یک اختلال مزمن گوش داخلی است که با حملات دورهای سرگیجه، افت شنوایی نوسانی تا دائمی، وزوز گوش و احساس پُری در گوش شناخته میشود. اگرچه علت دقیق آن هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما تجمع غیرطبیعی مایع اندولنف در گوش داخلی نقش کلیدی در بروز علائم دارد. این بیماری در طول زمان از مرحله اولیه با حملات شدید و افت شنوایی نوسانی، به مراحل میانی و پیشرفته با افت شنوایی دائمی پیش میرود. تشخیص بهموقع از طریق شرححال بالینی و آزمونهای تخصصی شنوایی و تعادلی، و انتخاب رویکرد درمانی مناسب از تغییرات سبک زندگی و داروها گرفته تا تزریقهای داخلگوشی و در موارد نادر جراحی میتواند بهطور قابلتوجهی از شدت علائم بکاهد و کیفیت زندگی بیمار را ارتقا دهد. در صورت مشاهده هر یک از علائم بیماری منییر، مراجعه سریع به متخصص شنواییشناسی و گوش و حلق و بینی برای تشخیص دقیق و شروع بهموقع درمان توصیه میشود.
سوالات متدوال درباره بیماری منییر گوش
1-آیا منییر قابل درمان قطعی است یا فقط کنترل علائم دارد؟
خیر ، بیماری منییر گوش هنوز درمان قطعی ندارد اما می توان علائم را تا حدی کنترل کرد.
2-آیا وزوز گوش همیشه به معنی منییر است؟
خیر ، وزوز گوش همیشه برلی تشخیص قطعی منییر نیست و هر وزوزی به معنی داشتن منییر گوش نیست.
3-تفاوت بین سرگیجه معمولی و سرگیجه منییر چیست؟
سرگیجه های به علت بیماری منییر گوش بشند ، معمولا تا چند ساعت طول می کشند و همراه با عدم تعادل همراه هستند و محسط اطراف می چرخد اما اگر سرگیجه به علت گوش نباشد ، معمولا فقط چشم ها سیاهی می رود .
4-آیا منییر فقط یک گوش را تحت تاثیر قرار می دهد؟
خیر ، بیماری منییر می تواند یک طرفه یا دو طرفه باشد اما معمولا در اغلب موارد یک طرفه است.